Ngôn Ngữ Miền Tây và Tiếng Phổ Thông – Mèn ơi, chắc hổng ít bà con mình, nhất là mấy đứa nhỏ đi học, đi làm xa xứ, từng có lần bẽn lẽn cười trừ khi có ai đó nói: “Ủa, bạn người miền Tây hả? Nghe giọng dễ thương ghê!”. Cái “dễ thương” đó, đôi khi nó là lời khen thiệt tình, mà đôi khi nó cũng làm mình chạnh lòng, tự hỏi “Ủa bộ giọng mình nó ‘quê’ lắm hay sao?”.

Câu chuyện về ngôn ngữ miền Tây và tiếng phổ thông hổng phải là chuyện đúng sai, hay dở. Nó là câu chuyện về bản sắc, về tình yêu xứ sở, về sự hòa quyện giữa cái chung của cả nước và cái riêng của xứ mình. Nó giống như con sông Cửu Long vậy đó, có dòng chính mênh mông chở nặng phù sa, nhưng cũng có hằng hà sa số những con rạch, con mương nhỏ len lỏi, làm nên cái hồn cốt của vùng đất này. Bài viết này, mình sẽ cùng nhau “bơi” một vòng trên con sông ngôn ngữ đó, để hiểu, để thương hơn cái giọng nói quê mình.

>>> Cap Thả Thính Về Miền Tây: ” Đốn Tim ” Người Thương Bằng Những Câu Nói Ngọt Ngào.

>>> ” Lạ mà quen ” với 7749 từ ngữ miền tây không phải ai cũng biết.

>>> Những Câu Nói Hay Về miền Tây: Tâm Hồn Sông Nước.

Ngôn Ngữ Miền Tây và Tiếng Phổ Thông

Tiếng Phổ Thông – “Dòng Sông Cái” Và Ngôn Ngữ Miền Tây – “Nhánh Phù Sa” Đậm Đà

Để cho dễ hình dung, mình cứ coi tiếng phổ thông (dựa trên phương ngữ miền Bắc) là “dòng sông cái” của tiếng Việt. Nó là ngôn ngữ chuẩn, được dùng trong trường học, trên giấy tờ hành chính, trong các chương trình truyền hình quốc gia. Nó là dòng chảy chính, giúp người từ Lạng Sơn tới Cà Mau có thể hiểu nhau một cách rành rọt, rõ ràng. Điều này là cần thiết và vô cùng quan trọng cho sự thống nhất của một quốc gia.

Còn ngôn ngữ miền Tây của mình? Nó giống như một “nhánh phù sa” lớn, trĩu nặng hồn đất, hồn người của phương Nam. Nó cũng bắt nguồn từ dòng sông cái đó, nhưng khi chảy qua vùng đất Cửu Long, nó được bồi đắp thêm bao nhiêu là hương vị đặc trưng. Nó là cái giọng nói thủ thỉ của má, là tiếng rao hàng rổn rảng ngoài chợ, là câu hò lảnh lót trên sông. Nó không nhằm để thay thế dòng sông cái, mà nó làm cho con sông ngôn ngữ Việt Nam thêm phần giàu có, đa dạng và sống động.

Khác Nhau Chỗ Nào Mà Nghe “Lạ Lạ” Vậy Cà?

Nói tới sự khác biệt giữa ngôn ngữ miền Tây và tiếng phổ thông, thì có nhiều thứ để bàn lắm. Mấy cái khác biệt này chính là thứ tạo nên “gia vị”, làm cho người ta vừa nghe là nhận ra “dân miền Tây chính hiệu”.

1. Về mặt phát âm – nghe là biết dân miền Tây liền

Đây là cái dễ nhận ra nhất. Do thói quen và đặc điểm vùng miền, người miền Tây mình phát âm có vài chỗ khác với chuẩn phổ thông, nghe nó “ngang” hơn, nó dân dã hơn.

• Phụ âm cuối: Đây là “đặc sản” luôn. Mấy âm cuối “-t”, “-n” thường được đọc thành “-k”, “-ng”.
  • Ví dụ: “Hết rồi” thì mình đọc thành “hếk rồi”, “muốn ăn” thì nghe như “muống ăn”.
• Phụ âm đầu: Mấy cặp phụ âm này hay bị “nhập lại làm một”:
  • v/d: “Đi về” thành “đi dề”, “vui vẻ” thành “dui dẻ”.
  • r/g: “Rổ rá” thành “gổ gá”, “con rắn” thành “con gắn”.
  • s/x: Thường đọc thành “x” hết. “Xe máy” với “con sáo” thì âm đầu nghe y chang nhau.
• Thanh điệu: Người miền Tây mình thường không phân biệt rõ dấu hỏi và dấu ngã. “Sữa” với “sửa” đọc nghe gần như là một.

Mấy cái này nó ăn vô máu rồi, sửa hổng phải dễ. Nhưng chính nó lại tạo ra một cái chất giọng thiệt thà, dễ mến mà nhiều người nói là nghe “ngọt” như nước dừa xiêm.

2. Về từ vựng – cái “tự điển” độc quyền của xứ mình

Miền Tây có cả một kho từ vựng mà chỉ người ở đây mới hiểu hết cái ngon, cái duyên của nó. Mấy từ này nó gắn liền với sông nước, với cuộc sống lao động chân chất.

• Chỉ hoạt động: “Đi cà rịch cà tang” (đi chậm chạp, lề mề), “lội” (thay cho “đi bộ”, vì xứ này đi là phải băng qua nước), “xà quằn” (làm việc vất vả), “chôm” (lấy trộm), “quạu” (giận dỗi).
• Chỉ đồ vật: “Xuồng ba lá”, “ghe”, “lục bình”, “mô-tơ” (vỏ lãi gắn máy), “cái len” (cái xẻng).
• Chỉ cảm xúc, trạng thái: “Té xỉu”, “rầu thúi ruột”, “thương đứt ruột”, “đã” (thay cho “ngon” khi ăn uống).
• Và hằng hà sa số từ khác: “bá cháy bọ chét” (tuyệt vời), “rổn rảng” (tiếng cười, tiếng nói to, vui vẻ), “dữ thần” (chỉ mức độ rất cao)…

Những từ ngữ này khi được đưa vào văn học, như trong truyện của chị Nguyễn Ngọc Tư, nó làm cho câu chuyện có da có thịt, có hơi thở của miệt vườn.

3. Về cách nói, ngữ điệu – nghe nó gần gũi, thiệt thà sao á!

Người miền Tây ăn nói thẳng ruột ngựa, ít màu mè. Nhưng cái duyên nó nằm ở mấy tiếng đệm cuối câu, nghe nó tình cảm, nó gần gũi vô cùng.

• “Ăn cơm chưa hà?”
• “Mai đi sớm nghen.”
• “Chuyện nó vậy đó đa.”

Thêm nữa là cách xưng hô. Thay vì “tôi – bạn”, “anh – chị” một cách khách sáo, người miền Tây dùng cả một hệ thống xưng hô gia đình để nói chuyện với người ngoài: “cưng”, “chế” (chị), “cậu hai”, “dì út”… làm cho mối quan hệ tự nhiên nó ấm áp, thân tình hơn.

Va Chạm Và Giao Thoa: Chuyện Thường Ngày Ở Xứ Mình

Sống trong một đất nước thống nhất, sự “va chạm” giữa giọng quê và tiếng chuẩn là điều không tránh khỏi. Mấy đứa nhỏ miền Tây lên Sài Gòn, ra Hà Nội đi học, đi làm, ban đầu hay bị bạn bè trêu giọng. Có đứa thì tự ti, cố gắng sửa cho giống giọng phổ thông. Có đứa thì mặc kệ, coi đó là “thương hiệu” của mình.

Nhưng cái hay là ở chỗ giao thoa. Người miền Tây dần dà cũng học cách nói tiếng phổ thông rành rọt hơn để thuận tiện trong công việc, giao tiếp. Ngược lại, nhiều từ ngữ, cách nói của miền Tây cũng “len lỏi” ra cả nước qua phim ảnh, âm nhạc, văn chương và trở nên quen thuộc. Ai mà không biết “bá cháy” là gì, hay không hiểu cái cảm giác “rầu thúi ruột” nó ra sao?

Cái sự giao thoa này làm cho ngôn ngữ Việt Nam thêm phong phú. Nó cho thấy sức sống mãnh liệt của các phương ngữ, không hề bị “hòa tan” mà cùng nhau góp phần tạo nên một bức tranh ngôn ngữ đa sắc màu.

Giữ Giọng Quê Mình Giữa Dòng Chảy Của Tiếng Phổ Thông

Vậy câu hỏi đặt ra là có cần phải từ bỏ giọng miền Tây để nói giọng phổ thông cho “chuẩn” không? Thưa là không!

Việc nói rành rọt tiếng phổ thông là một kỹ năng cần thiết, giúp mình hội nhập và phát triển tốt hơn. Nhưng “rành rọt” không có nghĩa là “từ bỏ”. Giọng nói quê hương là một phần của con người mình, là sợi dây kết nối mình với gia đình, với nguồn cội. Mất đi nó là mất đi một phần ký ức, một phần hồn cốt.

Điều lý tưởng nhất là một người con miền Tây có thể “chuyển kênh” linh hoạt. Khi cần trang trọng, nghiêm túc thì nói giọng phổ thông rõ ràng. Khi về nhà, khi ngồi với bạn bè đồng hương thì cứ thả ga nói cái giọng thiệt thà, chân chất của mình.

Câu chuyện về ngôn ngữ miền Tây và tiếng phổ thông suy cho cùng là câu chuyện về sự hài hòa. Tiếng phổ thông là ngôn ngữ của quốc gia, là niềm tự hào chung. Còn ngôn ngữ miền Tây là di sản của vùng đất, là tình cảm riêng tư, sâu đậm. Hai thứ đó không hề triệt tiêu nhau, mà bổ sung cho nhau.

Giọng nói miền Tây có thể không “chuẩn” theo sách vở, nhưng nó “chuẩn” trong tim của mỗi người con đất phương Nam. Nó là tiếng ru của mẹ, là câu chuyện của cha, là ký ức về những trưa hè oi ả, những buổi chiều tắm sông. Và chỉ cần nó còn được nói, được yêu, được trân trọng, thì hồn cốt của miền Tây sẽ còn mãi.

>>> Giới thiệu kênh Tui là người miền Tây

BÀI VIẾT LIÊN QUAN