Cái dĩa miền Nam gọi là gì – Bớ bà con cô bác, ai ở miền Tây sông nước miệt vườn chắc hổng có lạ gì mấy cái vật dụng trong bếp nhà mình đâu ha. Mà nghen, nhiều khi mấy đứa nhỏ con cháu mình sanh đẻ ở trên thành phố, nó về quê chơi, nghe mình nói chuyện nhiều khi nó đứng ngẩn tò te, hổng hỉu gì trọi. Điển hình như bữa hổm, con nhỏ cháu gái tui nó hỏi một câu làm tui nghe mà muốn té ghế: “Nội ơi, cái dĩa miền Nam gọi là gì?”. Trời đất quỷ thần ơi, nghe nó hỏi mà tui muốn rớt nước mắt. Thì cái dĩa nó là cái dĩa chớ là cái gì nữa bây bây!

Bởi vậy mới nói, tiếng Việt mình nó giàu nó đẹp, mà mỗi vùng mỗi miền lại có cách nói chuyện, cách gọi tên đồ vật khác nhau. Thôi thì bữa nay, tui với bà con mình cùng ngồi xuống đây, mình pha ấm trà nóng, mình bàn về chuyện bếp núc, để coi thử “cái dĩa” với mấy thứ lặt vặt khác ở miền Nam, nhứt là ở miền Tây mình, nó có gì khác với trên xứ người ta nghen.

>>> Xem thêm: “Lạ mà quen” với 7749 từ ngữ miền Tây không phải ai cũng biết

Cái dĩa miền Nam gọi là gì?

“Cái dĩa” – Tiếng gọi thân thương của người miền Nam

Ở ngoài Bắc, người ta hay kêu là cái “đĩa”. Nghe nó cũng hay, cũng sang, mà về tới miền Nam rồi, nhứt là ở miền Tây quê tui, thì bà con mình quen miệng kêu là cái “dĩa”. Tiếng “dĩa” nghe nó gần gũi, nó mộc mạc, nó dân dã làm sao á. Nghe tới “dĩa cơm”, “dĩa cá kho”, “dĩa trái cây” là thấy thương, thấy nhớ cái bữa cơm gia đình đầm ấm liền.

Cái tiếng “dĩa” nó ăn sâu vô trong máu, trong lời ăn tiếng nói của người miền Tây mình từ đời này qua đời khác. Mấy đứa nhỏ hồi mới bập bẹ tập nói cũng đã kêu là “dĩa”, chớ có đứa nào kêu “đĩa” đâu. Bởi vậy, con cháu nào mà lỡ miệng nói trật một cái là mấy ông bà già nghe ngứa lỗ tai, sửa lại liền. “Cái dĩa con ơi, dĩa dĩa dĩa, nhớ chưa!”.

Cái sự khác biệt này nó ngộ lắm nghen. Nó hổng phải là đúng hay sai, mà nó là cái nét văn hóa, cái hồn của mỗi vùng miền. Cũng như người miền Bắc kêu “cái bát” thì mình kêu “cái chén”, người ta kêu “cái thìa” thì mình kêu “cái muỗng”. Nghe nó khác vậy đó, mà nó làm cho tiếng Việt mình thêm phong phú, thêm đa dạng.

Từ cái dĩa, mình nói tới chuyện bếp núc miền Tây

Nói tới cái dĩa rồi thì mình phải nói tới nguyên cái chái bếp của người miền Tây mình chớ ha. Cái bếp của người miền Tây nó đơn sơ, nó mộc mạc lắm, nhưng mà nó ấm cúng, nó chan chứa tình thương. Trong cái chái bếp nhỏ xíu đó, có biết bao nhiêu là món ngon vật lạ được má, được ngoại mình nấu ra.

Mà nghen, nói tới đồ dùng trong bếp, người miền Tây mình cũng có mấy cách gọi ngộ nghĩnh, độc quyền luôn á. Bà con mình cùng điểm qua một vài thứ coi thử có quen hông nghen.

Cái “chén” và cái “tô”: Ở ngoài Bắc người ta kêu là “bát”, thì mình kêu là “chén”. Cái chén để mình ăn cơm. Còn cái nào mà bự hơn cái chén, để đựng canh, đựng súp thì mình kêu là cái “tô”. “Má ơi, dọn cho con cái tô canh chua cá lóc đi má!”. Nghe nó đã cái bụng gì đâu.

Cái “muỗng” và đôi “đũa”: “Thìa” là tiếng của người Bắc, còn mình thì kêu là “muỗng”. Cái muỗng để mình múc canh, múc cơm. Còn đôi đũa thì chắc ở đâu cũng kêu giống nhau rồi ha.

Cái “nồi” và cái “xong”: Cái nồi để nấu cơm, kho cá thì ai cũng biết. Nhưng mà ở miền Tây mình, có nhiều nhà còn kêu cái nồi nhỏ hơn là cái “xong”. Cái xong để nấu canh, nấu mì gói ăn sáng thì hết sẩy.

Cái “trẹt” và cái “mâm”: Cái này mới là đặc sản miền Tây nè. Cái “trẹt” là một cái dĩa thiệt là bự, bự hơn cái dĩa bình thường nhiều, thường làm bằng nhôm hoặc inox. Hồi xưa nhà nào có đám tiệc, hay cúng giỗ, là y như rằng thấy mấy cái trẹt này xuất hiện. Người ta dùng nó để đựng gà luộc, heo quay, hay là để phơi bánh phồng, bánh tráng. Còn cái “mâm” thì cũng giống như ở ngoài Bắc, để bưng đồ ăn lên.

Bảng so sánh “từ điển” bếp núc 3 miền

Để cho bà con mình dễ hình dung, tui làm một cái bảng so sánh nhỏ nhỏ, để coi mấy cái vật dụng quen thuộc trong bếp, mỗi miền người ta kêu khác nhau ra làm sao nghen.

Nhìn vô cái bảng này, bà con mình thấy tiếng Việt mình nó ngộ nghĩnh, nó đa dạng ghê hông? Chỉ một vài món đồ lặt vặt trong bếp thôi mà mỗi nơi mỗi khác. Bởi vậy mới nói, đi một ngày đàng, học một sàng khôn. Mình đi nhiều nơi, mình nghe nhiều, mình mới thấy đất nước mình nó giàu đẹp, nó thú vị biết bao nhiêu.

Văn hóa miền Tây qua cái chén, cái dĩa

Cái cách gọi tên đồ vật nó không chỉ đơn thuần là ngôn ngữ đâu nghen bà con, mà nó còn thể hiện cái tính cách, cái văn hóa của người dân mỗi vùng nữa đó. Người miền Tây mình tánh tình phóng khoáng, thiệt thà, chất phác, nên lời ăn tiếng nói nó cũng mộc mạc, nó gần gũi như vậy đó.

Cái “dĩa”, cái “chén”, cái “muỗng” nghe nó dân dã, nó thiệt thà như chính con người miền Tây vậy. Nó không có cầu kỳ, không có hoa mỹ, mà nó đi thẳng vô lòng người. Bữa cơm của người miền Tây cũng vậy. Hổng cần sơn hào hải vị gì đâu, chỉ cần nồi cơm trắng nóng hổi, dĩa cá rô kho tộ, tô canh rau tập tàng hái sau vườn là đủ ấm lòng rồi.

Cái dĩa cá kho, dĩa rau luộc nó không chỉ là món ăn, mà nó còn là tình thương của má, của ngoại gửi gắm vô đó. Nó là cái tình làng nghĩa xóm, tối lửa tắt đèn có nhau. Nhà này có món gì ngon, cũng múc một chén, một dĩa đem qua cho nhà hàng xóm. Cái tình người miền Tây nó đậm đà, nó ngọt ngào như miếng cá kho quẹt chấm với rau luộc vậy đó.

Chuyện cái dĩa và nỗi niềm của người con xa xứ

Nhiều khi, mấy cái tên gọi thân thương này nó còn là cả một bầu trời ký ức của những người con xa quê. Mấy đứa nhỏ đi học, đi làm xa nhà, nhiều khi nghe ai đó nói tiếng “dĩa”, tiếng “chén” là tự nhiên trong lòng nó trào lên một nỗi nhớ nhà da diết.

Nhớ cái chái bếp ám khói của má, nhớ cái dáng ngoại ngồi lặt rau, nhớ cái dĩa cá chiên xù má chiên cho ăn hồi nhỏ. Mấy cái ký ức đó nó bình dị, nó đơn sơ vậy đó, mà nó theo mình suốt cả cuộc đời.

Bởi vậy, cái dĩa nó hổng chỉ là một vật dụng để đựng đồ ăn. Mà nó còn là quê hương, là gia đình, là ký ức. Nó là cái sợi dây vô hình, kết nối những người con miền Tây lại với nhau, dù ở bất cứ nơi đâu trên thế giới này.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. “Cái dĩa miền Nam gọi là gì?” là câu hỏi đúng hay sai?

Dạ thưa, câu hỏi này nó ngộ mà nó hay đó nghen. Đúng ra thì ở miền Nam, người ta đã kêu là “cái dĩa” rồi. Nên hỏi “cái đĩa miền Nam gọi là gì?” thì nó sẽ hợp lý hơn. Nhưng mà thôi, bà con mình hiểu ý là được rồi, chủ yếu là mình muốn biết cái sự khác biệt giữa các vùng miền mà. Ở miền Nam, nhứt là miền Tây, bà con mình kêu là cái dĩa nghen.

2. Ngoài cái dĩa ra, còn vật dụng nào trong bếp có tên gọi khác biệt giữa các miền không?

Trời ơi, nhiều lắm bà con ơi. Như tui có kể ở trên đó, mình có cái chén (miền Bắc: bát), cái muỗng (miền Bắc: thìa), cái tô (miền Bắc: bát to), trái thơm/khóm (miền Bắc: quả dứa),… Mỗi thứ nó đều có cái tên gọi riêng, nghe nó thương gì đâu.

3. Tại sao lại có sự khác biệt về tên gọi này?

Cái này nó thuộc về lịch sử và văn hóa của mỗi vùng miền. Ngày xưa, ông bà mình đi khẩn hoang, lập nghiệp ở phương Nam, mang theo cái tiếng nói, cái văn hóa của quê cha đất tổ. Rồi qua thời gian, nó có sự giao thoa, biến đổi để phù hợp với cuộc sống, với con người ở vùng đất mới. Từ đó mà nó hình thành nên những cái nét riêng, cái hồn riêng trong ngôn ngữ của mỗi miền.

4. Người miền Tây có dùng từ “đĩa” không?

Dạ có chớ. Bây giờ giao thông thuận tiện, người ta đi tới đi lui, văn hóa giao thoa nhiều, nên người miền Tây mình nghe và hiểu được từ “đĩa”. Nhiều khi nói chuyện với người Bắc, mình cũng dùng từ “đĩa” để người ta dễ hiểu. Nhưng mà trong đời sống hàng ngày, trong gia đình, thì tiếng “dĩa” nó vẫn là cái gì đó gần gũi, thân thương nhứt.

5. Học thêm tiếng địa phương miền Tây có khó không?

Dạ hổng có khó đâu. Tiếng miền Tây nó dễ thương, nó gần gũi lắm. Bà con mình chỉ cần để ý một chút, nghe người ta nói chuyện nhiều một chút là quen liền à. Người miền Tây tánh tình hiếu khách, thiệt thà, bà con cứ mạnh dạn bắt chuyện, hỏi han là người ta chỉ cho tận tình luôn. Về miền Tây chơi đi, rồi bà con sẽ thấy thương cái xứ này, thương con người này, và thương luôn cả cái tiếng nói ngọt như mía lùi ở đây.

>>> Xem thêm nhiều video về miền Tây tại kênh youtube: Tui là người miền tây.

BÀI VIẾT LIÊN QUAN